تب و تشنج
مغز از ميليون ها سلول عصبي به نام نورون ساخته شده است. اين سلول ها توسط ايمپالس هاي الكتريكي به يكديگر ارتباط مي يابند. وقتي تعداد زيادي از سلول ها همزمان با هم شارژ الكتريكي بفرستند، موجب فعاليت بيش از حد و غير طبيعي مغز شده و تشنج اتفاق مي افتد.
تشنج، تغییر ناگهانی فعالیت حرکتی در فرد است كه ناشی از اختلال در فعالیت الکتریکی مغز بوده و در کودکان شایع است. یکی از شایع‌ترین انواع تشنج در کودکان تشنج ناشی از تب است که البته معمولا سرنوشت خوبی دارد، اما گاهی نیز به علت یک بیماری خطرناک مانند مننژیت (التهاب و عفونت پرده‌های مغزی) ايجاد مي‌شود. تشنج ناشی از تب معمولا در کودکان ۱ تا ۵ سال رخ می‌دهد، هرچند گاهی قبل از یک سالگی یا بعد از ۵ سالگی هم دیده می‌شود. در برخی خانواده‌ها تشنج بسیار شایع‌تر بوده که به علت استعداد ژنتیک است.

تشنج ناشی از تب معمولا با افزایش سریع درجه حرارت بدن رخ می‌دهد. البته گاهی نیز کودک در ابتدا دچار تشنج شده و پس از آن والدین متوجه وجود تب در کودک خود می‌شوند.

بعضی از والدین هيچ پيش فرضي درباره تشنج ندارند و حتی در صورت بروز علائم آن متوجه نمی‌شوند. بنابراين به طور خلاصه به بعضی از علائم آن اشاره می‌شود:

در گروهی از بیماران هنگام تشنج ابتدا هوشیاری آنان از بین رفته، سپس دچار انقباضات عضلات می‌شوند که معمولا حدود ۱۰ تا ۳۰ ثانیه طول می‌کشد. در این زمان بعضی از بیماران دچار کبودی صورت (به اصطلاح سیانوز) یا انحراف چشم‌ها به سمت بالا و عقب می‌شوند. انقباضات باعث خم شدن و قوس برداشتن بدن می‌شود و پس از آن بیمار به طور متناوب دچار حرکات انقباض و انبساط عضلات می‌شود که به صورت لرزش‌های پرشی تند دیده می‌شود. در انتهای این علائم معمولا وضعیت تنفس بیمار به حالت قبل بازگشته و کبودی بیمار نیز از بین می‌رود. بیماران بزرگ‌تر در پایان ممکن است دچار بی‌اختیاری ادرار شوند. پس از تشنج ممکن است بیمار دچار خواب آلودگی و بی‌حالی شود. آنچه ذکر شد کامل‌ترین و معمول‌ترین علائم تشنج به خصوص هنگام تب است وگرنه بسیاری از بیماران ممکن است این علائم را به صورت کامل یا بعضی از آنها را تجربه کنند.


تشنج در كودكان انواع مختلف دارد و بايد توجه داشت كه تشنج نوزادان، اطفال زير سن مدرسه، كودكان مدرسه اي و بزرگسالان از يكديگر متفاوت است.

انواع تشنج

تشنج نوزادي: از زمان تولد تا 28 روزگي ممكن است اتفاق بيفتد و بسيار سخت قابل تشخيص است، زيرا نوزادان معمولا حركات تشنجي ندارند اما حركات چشم غيرطبيعي شده و كودك اختلال تنفسي نيز پيدا مي كند.

تشنج شيرخوارگي: اين نوع از تشنج در كودكان زير 18 ماه ديده مي شود. معمولا اين كودكان دچار عقب افتادگي هم هستند و عضلاتشان به طور ناگهاني دچار اسپاسم مي شود.

تشنج هاي شبانه: اگر نوزاد يا شير خوار دچار پرش هاي عضلاني در دست ها و پا ها هنگام خواب شود و به طور طولاني مدت هم ادامه يابد،بايد تحت درمان و بررسي قرار گيرد.

تشنج پايدار: اين تشنج در كودكان زير 2 سال ديده مي شود و تا برگشت بيمار به حال عادي بيش از 30 دقيقه طول مي كشد و معمولا با تشنج در كل بدن همراه است. اين نوع تشنج بسيار جدي است و حتما نياز به مراقبت هاي پزشكي دارد.

تشنج ناشي از تب: شايع ترين نوع تشنج در كودكان است. كودك پيش از تشنج مبتلا به عفونت هايي چون عفونت گوش، آبله مرغان يا حتي سرماخوردگي با تب بالا بوده است، كودكاني كه نارس بوده اند يا بر عكس با تاخير به دنيا آمده اند مستعد اين تشنج اند.

ريسه رفتن: بعضي از كودكان با تحريك هيجاني شديد مثل خنده مداوم يا گريه شديد دچار وقفه تنفسي و كبودي يا سيانوز مي شوند. اين حالت هم مي تواند نوعي تشنج باشد.

صرع: اين بيماري تشنج هاي تكرار شونده در طول زمان است و بسته به آن كه وسعت گرفتاري مغز بزرگ يا كوچك باشد، تقسيم بندي مي شود. در صرع قسمت بيشتري از مغز درگير شده و در نتيجه قسمت بيشتري از بدن را گرفتار مي كند. پرش هاي عضلاني غير قابل كنترل و با شدت است و ممكن است بيمار دچار بي اختياري ادرار شود و پس از تشنجات خواب آلوده مي شود.

عوامل تشنج زا

تب هاي عفوني، اختلالات متابوليكي، خونريزي هاي داخل مغزي، ضربه ها و حوادث مغزي، بعضي از دارو ها و برخي انواع مسموميت ها از عوامل ايجاد تشنج اند.

هنگام تشنج چه کنیم؟


هنگامي که کودک دچار تشنج می‌شود به هیچ وجه استرس نداشته باشيد. آرامش خود را حفظ کرده و كنار کودک خود بمانید. کودک را به یک طرف بخوابانید تا در صورتی که استفراغ کرد، مواد استفراغی باعث خفگی او نشود و لباس‌های او را آزاد کنید. در صورتی که قبلا پزشک برای کودک‌تان دارویی به منظور استفاده در هنگام تشنج (البته فقط به صورت مقعدی) تجویز كرده آن را با آرامش به کار ببرید. نیازی نیست دندان‌های کودک را از هم باز کنید، فقط مطمئن شوید زبان کودک تحت فشار نباشد. بعضی از والدین هنگام تشنج به خصوص در همراهی با تب سعی می‌کنند او را پاشویه کنند یا زیر آب سرد بگیرند. به یاد داشته باشید هیچ کدام از این روش‌ها موثر نيستند. بعد از توقف تشنج اگر کودک‌تان تب داشته باشد، می‌توانید از شیاف استامینوفن استفاده کنید. از آنجا که تشنج ناشی از تب گاهی ناشی از علل مهم و خطرناک است و همچنین به دلیل این‌که بعضی از علل تشنج‌های بدون تب مثل کمبود قند و کلسیم نیاز به درمان اختصاصی دارد، بلافاصله پس از بروز تشنج به اورژانس زنگ بزنید یا کودک را سریعا به نزدیک‌ترین بیمارستان برسانید.

درمان دارويي براي تشنج بايد حتما توسط پزشك متخصص تجويز شود. پزشك مي تواند از داروهايي استفاده كند كه آمين هاي محرك نورون مغز را مهار مي كند مثل لاموتريژين و يا برعكس داروهايي را به كار گيرد كه آمين هاي مهاركننده فعاليت نورون ها را تقويت مي كند مثل گاباپنتين. تغذيه در بيماران تشنجي نيز جزئي از درمان محسوب مي شود. فرآورده هاي ترش لبني مثل ماست و كفير نيز براي كاهش تشنج توصيه مي شود. مصرف تخم مرغ، آجيل خام، سويا، آب هويج و آب انگور تازه و عدم استفاده از غذا هاي سرخ كرده نيز موثراست. مصرف ويتامين هاي گروه B به خصوص ويتامين B3، كلسيم، روي، اسيد فوليك و منيزيم هم مفيد هستند.

چگونه از تکرار تشنج پیشگیری کنیم؟


پس از ترخیص از بیمارستان اگر دارویی برای کودک‌تان تجویز شده است به منظور پیشگیری از تکرار تشنج آن را همیشه و به موقع مصرف کنید. فراموش نکنید داروی کودک را در مهمانی یا مسافرت به همراه داشته باشید. اگر کودک‌تان دچار تشنج با تب بوده در سایر موارد تب (به هرعلتی) درمان اولیه شما باید کاهش تب با استفاده از تب‌برهایی مانند استامینوفن یا در صورت نیاز پروفن باشد. همچنین استفاده از پاشویه با آب ولرم بدون استفاده از الکل یا نمک نیز مفید است. فراموش نکنید در مواقع تب یا تشنج در مورد استفاده از داروهای خاص مانند دیازپام به صورت خوراکی یا مقعدی قبل از ترخیص، از پزشک کودک‌تان یک دستورالعمل بگیرید و مطمئن شوید روش استفاده از آن را به خوبی فرا گرفته‌اید.